Akromegalia.pl - razem w walce z chorobą
Tutaj jesteś: Strona główna \ Pacjenci \ Leczenie \ Leczenie chirurgiczne

Leczenie chirurgiczne

23.06.2011

Leczenie operacyjne gruczolaków somatotropowych przysadki mózgowej.

Gruczolaki przysadki to łagodne nowotwory wywodzące się z komórek przedniego płata przysadki mózgowej. Znaczna część tych guzów produkuje i wydziela jeden lub kilka hormonów, które są odpowiedzialne za występowanie bardzo charakterystycznych objawów chorobowych. Znajomość tych objawów w powiązaniu z wynikami badań uzupełniających pozwala na szybkie i pewne rozpoznanie schorzenia oraz zastosowanie właściwego leczenia.

Gruczolaki przysadki produkujące i wydzielające hormon wzrostu (gruczolaki somatotropowe lub somatotropinowe) są jednymi z najczęściej występujących guzów przysadki mózgowej.  Powodują one w okresie młodzieńczym gigantyzm a w wieku dojrzałym odpowiadają za rozwój akromegalii. Guzy o szybkim wzroście uciskają i/lub niszczą zdrową przysadkę prowadząc do jej niedoczynności, co objawia się zaburzeniami czynności gruczołów płciowych (jajników u kobiet i jąder u mężczyzn) oraz upośledzeniem wydzielania hormonów przez tarczycę i nadnercza. Gruczolaki rosnące w kierunku jamy czaszki mogą także uciskać nerwy wzrokowe i ich skrzyżowanie powodując zaburzenia widzenia a nawet ślepotę jednego lub obu oczu. W skrajnych przypadkach nowotwory osiągające znaczne rozmiary są przyczyną niedrożności układu komorowego mózgowia i doprowadzają do powstania wodogłowia.

Zmiany wyglądu pacjenta stwierdzane w gigantyzmie i akromegalii a także następstwa choroby wynikające z: uszkodzenia układu krążenia (nadciśnienie tętnicze, kardiomiopatia, zaburzenia rytmu serca itp.), układu oddechowego (bezdech obturacyjny), zmian zwyrodnieniowych układu kostno-stawowego i powiększenia narządów wewnętrznych oraz zwiększona częstość występowania innych nowotworów (łagodnych i złośliwych) pogarszają jakość życia i skracają jego czas. W związku z tym gruczolaki przysadki mózgowej wydzielające hormon wzrostu wymagają właściwego i szybkiego rozpoznawania oraz agresywnego i skutecznego leczenia.

Leczenie chirurgiczne (operacyjne) oferuje pacjentom cierpiącym z powodu gigantyzmu i/lub akromegalii:

  •      wysoką skuteczność terapii – wybiórcze usunięcie gruczolaka pozwala bardzo szybko zmniejszyć nieprawidłowe stężenie hormonu wzrostu oraz znormalizować czynność przysadki mózgowej
  •      niewielkie ryzyko wystąpienia powikłań
  •     niski koszt leczenia w porównaniu z innymi formami terapii (po operacji kontrolne badania biochemiczne  i hormonalne oraz badania MR przysadki wykonywane są rzadziej)


Metodą z wyboru w leczeniu chirurgicznym gruczolaków przysadki mózgowej wydzielających hormon wzrostu jest operacja przeprowadzana przez nos i zatoki klinowe. Tym sposobem można usunąć blisko 95% guzów somatotropowych. Tylko w nielicznych przypadkach, gdy nowotwór osiągnął bardzo duże rozmiary lub kierunek jego wzrostu uniemożliwia doszczętne usunięcie drogą przez zatokę klinową konieczna jest operacja wykonywana przez otwarcie czaszki (kraniotomia). Należy jednoznacznie podkreślić, że w ośrodkach neurochirurgicznych o dużym doświadczeniu operacje przezczaszkowe wykonywane są z wykorzystaniem małych kraniotomii a ich ryzyko jest tylko nieznacznie większe w porównaniu do operacji przezklinowych.

Operacja przez nos i zatoki klinowe została pierwszy raz wykonana nieco ponad 100 lat temu i od tego czasu opracowano jej wiele modyfikacji. Obecnie jest ona wykonywana metodą mikrochirurgiczną z wykorzystaniem mikroskopu operacyjnego, precyzyjnych narzędzi mikrochirurgicznych i wspomagana śródoperacyjną fluoroskopią (zdjęcia rentgenowskie wykonywane w czasie operacji), endoskopią i/lub neuronawigacją.

Z uwagi na położenie guzów przysadki mózgowej głęboko w jamie czaszki (podstawie czaszki) oraz bardzo blisko ważnych struktur anatomicznych (tętnice szyjne i tętnica podstawna, nerwy czaszkowe, podwzgórze) wszystkie operacje przeprowadzane są w znieczuleniu ogólnym a nad bezpieczeństwem pacjenta czuwa doświadczony zespół anestezjologiczny.

W czasie operacji neurochirurg wprowadza przez nos narzędzia, dzięki którym może otworzyć zatoki klinowe i zobaczyć w mikroskopie operacyjnym powiększony obraz siodła tureckiego leżącego pomiędzy tętnicami szyjnymi. Wewnątrz siodła tureckiego widoczny jest nowotwór, który wyrasta z prawidłowej przysadki mózgowej. Bardzo ważnym etapem operacji jest właściwe zidentyfikowanie guza i oddzielenie go od otoczenia (przede wszystkim od przysadki mózgowej) w dużym powiększeniu mikroskopowym. Precyzyjne i wybiórcze usunięcie gruczolaka wydzielającego hormon wzrostu zapewnia wyleczenie z ciężkiej choroby i przywrócenie prawidłowej czynności hormonalnej. W przypadkach, gdy guz uciska nerwy wzrokowe i ich skrzyżowanie, drogą przez nos i zatoki klinowe można skutecznie i bezpiecznie oddzielić nowotwór od struktur nerwowych uzyskując poprawę widzenia. Po zabiegu operacyjnym w nosie pozostawia się na jedną dobę opatrunki a rana chirurgiczna jest niewidoczna z zewnątrz.

W ostatnich latach coraz powszechniej stosuje się modyfikację operacji przez nos i zatoki klinowe z wykorzystaniem endoskopu. Celem takiego postępowania jest  zmniejszenie inwazyjności zabiegu chirurgicznego.

Podczas operacji endoskopowej neurochirurg wprowadza głęboko do jamy nosa endoskop, który jest połączony z kamerą wyświetlającą obraz guza przysadki mózgowej na ekranie monitora telewizyjnego. Obok endoskopu, do jamy nosa i zatok klinowych, kieruje się narzędzia chirurgiczne (identyczne jak do operacji mikroskopowej), przy użyciu których usuwa się gruczolak przysadki. Miejsce po usuniętym guzie można następnie obejrzeć endoskopem i ocenić dokładność usunięcie nowotworu. Dzięki wykorzystaniu techniki endoskopowej rana operacyjna zostaje „przesunięta” w głąb jamy nosa i jest zupełnie niewidoczna z zewnątrz. Niewątpliwą zaletą operacji endoskopowej jest zmniejszenie bólu w okresie pooperacyjnym.

Skuteczność operacji wykorzystujących mikroskop operacyjny i endoskop jest zbliżona i zależy przede wszystkim od doświadczenia operującego neurochirurga. Złotym standardem jest wykorzystanie endoskopu do oceny doszczętności usunięcia guza somatotropowego przysadki podczas operacji wykonywanej w powiększeniu mikroskopowym. Pozwala to na obejrzenie wszystkich „zakamarków” siodła tureckiego i zapewnia wysoką skuteczność leczenia.

Po operacji wykonanej przez nos, pacjent pozostaje przez jedną dobę w sali intensywnego nadzoru. W tym czasie sprawdzane są jego „parametry życiowe” (tętno, oddech, ciśnienie tętnicze, itp.), stan neurologiczny oraz wynik badań dodatkowych. W nosie pacjenta utrzymywane są opatrunki, które usuwa się następnego dnia po operacji. Po przeprowadzonej operacji pacjent pozostaje w szpitalu przez 2-7 dni. Czas ten jest uzależniony od szybkości powrotu do sprawności i samodzielności.

Wszyscy pacjenci wypisani ze szpitala po operacji guza przysadki są kierowani do macierzystych ośrodków endokrynologicznych, gdzie sprawdzana jest skuteczność przeprowadzonego leczenia chirurgicznego.



Prof. WIM dr hab. n. med. Grzegorz Zieliński

Społeczność

Forum ma służyć wymianie doświadczeń między chorymi i ich rodzinami. Znajdziesz tu ludzi, z którymi porozmawiasz o swojej chorobie! To miejsce w którym uzyskasz wsparcie i zobaczysz jak inni radzą sobie z akromegalią na co dzień. Bądź razem   nami w walce z chorobą! Forum dostępne już wkrótce.